Transvetten, misbaksel onder de vetten

Vol transvetten

Niet alle plantaardige oliën zijn zo gezond als ons voorgehouden wordt. Ze bevatten veel linolzuur, wat ontstekingsbevorderend kan werken, maar daar houdt het niet bij op. Het is nog erger. Deze plantaardige oliën hebben namelijk geleid tot het misbaksel aller misbaksels: transvet. Ik vertel je graag meer over transvetten, waar deze in zitten en wat ze met je lichaam doen.

Van olie naar transvet

Een olie is vloeibaar en dat is niet zo handig als je een taart wilt bakken waar eigenlijk roomboter in zou moeten. Maar toen verzadigd vetten ten onrechte uit de keuken werd verbannen, moest er een andere oplossing worden gevonden. In een laboratorium hebben ze een manier gevonden om onverzadigde vetzuren (oliën) om te vormen tot een vastere substantie.

Een transvetzuur is eigenlijk een misvormd meervoudig onverzadigd vetzuur. Een vetzuur is een keten van koolstofatomen met daaraan waterstofatomen. Bij onverzadigde vetzuren ontbreken één of meerdere waterstofatomen, waardoor er dubbele bindingen ontstaan tussen de koolstofatomen. Een meervoudig onverzadigd vetzuur is daardoor een lange kronkelige keten. Dit heeft als gevolg dat een substantie met veel onverzadigde vetzuren vloeibaar is bij kamertemperatuur. Door het proces dat hydrogeneren heet, wordt er aan zo’n onverzadigd vetzuur een waterstofatoom gekoppeld en wordt de keten iets rechter. Zo krijg je iets wat meer op een vet lijkt. Dit zou op zich geen probleem hoeven zijn, ware het niet dat die waterstofatoom aan de verkeerde kant zit. Ons lichaam is bekend met cis-vormen. Hydrogeneren zorgt voor een trans-vorm en dat maakt dat je lichaam er niet fatsoenlijk mee kan werken.

Transvetten

Transvet, transwattus?

Zo’n transvetzuur is abracadabra voor je lichaam. Als je het eet, wordt het wel gebruikt in je celmembranen, maar door de vreemde vorm kan je lichaam er niks mee. Die cel is dus niet goed in staat om te doen wat hij moet doen. Ook de ontstekingsstoffen die normaal gesproken uit meervoudig onverzadigde vetzuren worden, kunnen niet gevormd worden, omdat het de verkeerde code is.

Transvet is ziekmakend vet

Transvetzuren zijn in verband gebracht met vele ziektes en aandoeningen:

  • Hart- en vaatziekten door hogere cholesterolwaardes
  • Diabetes type 2
  • Bepaalde soorten kanker
  • Ziekte van Alzheimer
  • Obesitas
  • Leverfunctiestoornissen
  • Onvruchtbaarheid
  • Depressie

Onderzoeken zijn volop gaande en er wordt meer en meer bekend over dit misbaksel. Er is nog niks positiefs over gevonden…

Transvet op het etiket

In een aantal landen is het verplicht om op het etiket van alle producten te vermelden hoeveel transvet er in zit. In Oostenrijk, Zwitserland, IJsland en Zweden is transvet zelfs verboden. Het Verenigd Koninrijk, de Verenigde Staten, Canada en vele andere landen houden zich bezig met het verbannen of verminderen van transvetten.

Nederland blijft hierin een beetje achter. De Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie vindt het zelfs niet nodig om transvetten op etiketten te vermelden. Daarom moeten we onszelf scholen, zodat we ons lichaam niet vervuilen met deze troep.

Kies voor je gezondheid en lees etiketten (of koop geen eten waar etiketten op zitten). Let in het bijzonder op de volgende termen:

(Partieel) gehydrogeneerd
(Partieel) gehard
(Gedeeltelijk) gehard
(Gedeeltelijk) gehydrogeneerd
Plantaardig vet (behalve kokosolie en palmolie bestaat er geen plantaardig vet)

Tegenwoordig moet er op de namaak-boters staan hoeveel transvet er in zit, maar als dit minder dan 0,5% is, is het wettelijk toegestaan om dit naar nul af te ronden. Dus daar schiet je niks mee op. En dan heb je nog alle producten waar het niet op hoeft te staan: banketproducten, koekjes, pizza’s, zoutjes, croissants en eigenlijk alles waar roomboter in zou moeten zitten, maar waar iets anders in is gedaan.

Transvetten in vlees

In melk en vlees van herkauwende dieren zitten ook transvetten. Dit zijn andere soorten dan de door de mens gefabriceerde transvetten. Deze natuurlijke transvetten zouden zelfs het risico op hart- en vaatziekten, diabetes en obesitas verminderen.

Transvetten in de keuken

De hardnekkige fabel dat je per ongeluk transvetten kunt maken in je eigen keuken door het verhitten van plantaardige oliën doet nog altijd de ronde. Dit is dus gelukkig niet waar. Het is een chemisch proces waar onder andere een katalysator (bv. nikkel) voor nodig is. Dus tenzij je een laboratorium of fabriek in je keuken hebt, is het zelf maken van transvetten onmogelijk. Dat wil echter nog niet zeggen dat je plantaardige oliën moet verhitten. Onverzadigde vetzuren zijn namelijk onstabiel en zeer hittegevoelig. Door verhitting ontstaan vrije radicalen. Vrije radicalen hebben zo weer hun eigen gevaren, waaronder DNA schade, het mogelijke begin van kanker.

Te mijden vetten en oliën

Gebruik geen plantaardige oliën (bv. zonnebloemolie, sojaolie). Gebruik geen margarines, halvarines of andere namaak-boters. Mijd ook producten waarin deze oliën en vetten verwerkt zijn. Ze bevatten te veel linolzuur en dat werkt ontstekingsbevorderend.

De meeste nootjes bevatten ook voornamelijk linolzuur. Dus wees voorzichtig met de diverse notenoliën die tegenwoordig verkrijgbaar zijn.

De lijst van te mijden transvetbevattende producten is veel te lang om hier uit te typen. Check gewoon het etiket op bovengenoemde termen of vraag jezelf af of het product eigenlijk roomboter zou moeten bevatten, terwijl dat er niet op staat. Eigenlijk komt mijn advies neer op zo dicht mogelijk bij de natuur blijven, oftewel het oerdieet.

Welke vetten en oliën dan wel?

Onderstaande lijst kun je het beste aanhouden als het gaat om vetten:

Bakken, braden, wokken etc.: roomboter, kokosolie, palmolie, ghee
Over een warme maaltijd: olijfolie
Over een salade: olijfolie (eventueel noten- of zadenolie)
In cakes en andere baksels: roomboter, kokosolie
In je haar en op je huid: olijfolie, kokosolie

(Vanwege de milieu- en dieronvriendelijke praktijken die nodig zijn voor een potje palmolie, gebruik ik het zelf niet.)

Vermijd jij al transvetten?

7 Comments

  • Helene

    19 augustus 2014

    Hallo Jenaida,
    Ik heb een vraagje over wat je onder het kopje “Transvet is ziekmakend vet” schrijft.
    Je zegt daar bij punt 1 dat je er hart en vaatziektes van krijgt door hogere cholesterol waardes. Maar ik heb tot nu toe begrepen dat je hogere cholesterol komt door de ontstekingen in bijv. de vaatwand. En dat het daar is om de ontsteking op te ruimen of in te kapselen. Dan zou je dus alleen hoeven schrijven dat je er hart en vaatziektes van krijgt (en dat hogere cholesterolwaardes daar een gevolg van zijn)
    Of heb ik iets niet goed begrepen?

    Verder vind ik het een helder stuk dat het hele transvet verhaal goed uitlegt. Ik wist niet dat Nederland nog zo ‘achterlijk’ was op transvet gebied.
    Omdat ik bijna alles biologisch en zo goed als onbewerkt koop heb ik het al een hele tijd niet meer op etiketten zien staan 🙂

    • Jenaida

      19 augustus 2014

      Bedankt voor je reactie.

      Het is goed zoals het er staat, maar ik probeer het begrijpelijk te houden. Transvet verhoogt het LDL. Technisch gezien is LDL geen cholesterol, maar het bevat wel cholesterol en ook transvetzuren. Transvetten dragen bij aan de oxidatie van LDL. Dit zorgt voor schade aan de vaatwand en ontsteking met als mogelijk gevolg HVZ.

      Biologisch wil helaas niet zeggen dat het vrij is van gehydrogeneerde oliën. Ik zou zeker wel etiketten blijven checken. Bio is hip & happening. Daar wordt aardig misbruik van gemaakt.

  • Annemieke Daamen

    19 augustus 2014

    Heel helder Jenaide, dank je wel dat je het nog eens op een rij hebt gezet.Ik vermijd zeker de transvetten al maar dat je ook in palmolie en ghee kunt bakken, wist ik nog niet. Ik bak, naast roomboter en kokosolie, ook nog regelmatig in olijfolie, vnl. wokken. Dat dus ook maar beter niet. En ik weet nu ook zeker dat ik zonnebloemolie ook moet vermijden.

  • Marijke Belder

    19 augustus 2014

    Zeker Palmolie vermijden! http://www.palmolie.info/

  • Bianca van den Branden

    19 augustus 2014

    Dank je Jenaide en ik zal je bericht verspreiden.

  • Jenaida van Wijk-Cicilia

    19 augustus 2014

    Bij wokken wordt de temperatuur van de olie minder hoog. Dus dat kan met olijfolie wel.

  • Marian Schulze

    20 augustus 2014

    Jenaida van Wijk-Cicilia
    nooit olijf olie verhitten. Als je oliifolie wilt die je wel kunt verhitten moet het op de fles staan dat het daar voor geschikt is