Eetgewoonte: hup, dooreten!

EetgewoonteEen Egyptische arts zei ooit: “De mens eet te veel. Hij leeft maar van een kwart van wat hij eet. Van het overige driekwart leven de artsen.” Dit was eeuwen geleden al het geval, maar dat geldt nu nog steeds. Boerhaave (1668-1738) was een vernieuwende Leidse arts die heel veel voor de geneeskunde heeft betekend. Na zijn dood werd een verzegeld boek door hem nagelaten. Dit boek zou alle geheimen van Boerhaave bevatten. Het werd geveild voor 20.000 Dollar. Bij het verbreken van het zegel kwam de koper achter de grote geheimen van Boerhaave: houdt het hoofd koel, de voeten warm en prop niet te vol de darm. De rest van het boek was leeg.

De moderne eetgewoonte

Met dat laatste sloeg Boerhaave de spijker op z’n kop. We eten tegenwoordig (en toen dus ook al) te veel, te snel en te vaak. Die darm wordt veel te vol gepropt en daarmee zorgen we voor het brood op de plank bij artsen. Nou ben ik zelf ook arts. Dus door dit te schrijven zorg ik misschien wel voor wat minder brood op mijn plank, maar dat vind ik niet erg. Misschien betalen we dan uiteindelijk allemaal wat minder zorgpremie…

Hoe kiezen we eten?

In een bepaalde supermarkt waar ik wekelijks kom hebben ze recent verbouwd. Ze hebben er een verse bakkerij in geplaatst. Als je de winkel binnenkomt, komt de geur van versgebakken brood, croissantjes en appelflappen je tegemoet. Dat is perfecte marketing. De geur is voldoende om dagelijkse honderden mensen te verleiden tot het kopen van deze voedingswaren. Als je het hebt geroken, heb je het al bijna geproefd. Zo werken onze hersenen.

De winkel is ingericht als een soort Ikea, die je of je het wil of niet, leidt naar de bakken met al dat verse lekkers. Je ziet het, je ziet andere mensen het meenemen, je wilt het ook. Een tweede goede verkooptruc: aanspraak maken op onze ogen.

Je bent in de val gelokt en hebt het in je handen. Het voelt nog lekker vers, knapperig en warm. En dan neem je een hap en bevestigt je smaak dat je de goede keuze hebt gemaakt. Dat is voldoende om je de volgende keer exact dezelfde keuze te laten maken. Ik zal niet ontkennen dat deze manier van verkopen ook een zekere aantrekkingskracht op mij heeft gehad…

Zintuigen

Helaas zijn we ons gevoel voor het keuren van echt voedsel verloren. In de winkel kiezen we de mooiste en grootste appels uit. Die gebutste gaan echt niet mee in de winkelwagen. Het presenteren van eten, daar zijn supermarkten slim in, maar de overige zintuigen worden onbenut gelaten.

Ruiken? Heb je ooit aan een appel geroken? Een biologische appel heeft een andere geur dan een niet-biologische. En voelen? Is het je niet opgevallen dat niet-biologische appels een vettig laagje hebben? Dat hoort dus niet. En smaak… Over smaak valt niet te twisten zeggen ze, maar of je een waterige el cheapo supermarktappel hebt of een appel uit een biologische boomgaard maakt een groot verschil.

Dit is hoe we voeding kiezen. Ziet het er goed uit? Ruikt het goed? Loopt het water je al in de mond? Hoe voelt iets aan? En dan heb ik het niet alleen over de handen, maar ook over de lippen, tanden en tong. Is iets warm of koud? En hoe smaakt het? Zoet, zuur, bitter, zout en alles wat daar tussenin ligt?

Maar wat als je zintuigen verkeerd ‘opgevoed’ zijn? Dan smaakt water naar niks en kan er maar niet genoeg suiker in je thee. Dan maak je verkeerde keuzes. Dan kun je bij een lopend buffet blijven lopen. Hoe zieker de zintuigen zijn, hoe moeilijker het wordt om instinctief gezonde voeding te kiezen. En uiteindelijk zijn de zintuigen zo ziek dat alleen het slechte, ongezonde nog smaakt.

Bescherming van ons lichaam

Ons lichaam beschikt over verschillende reflexen om het spijsverteringsstelsel te beschermen. Wat voor de zintuigen geldt, geldt ook voor deze reflexen. Je kunt ze verkeerd opvoeden.

De belangrijkste reflex is de verzadigingsreflex. Een pasgeboren borstgevoede baby stopt, wanneer hij voldoende heeft gehad. Deze reflex wordt al gauw afgeleerd, als een baby volgens het consultatiebureau een bepaalde hoeveelheid op een bepaalde tijd moet drinken.

De slikreflex voorkomt dat niet goed gekauwd en ingespeekseld eten doorgeslikt kan worden.

De kokhalsreflex zorgt ervoor dat iets wat niet goed gekauwd en ingespeekseld is retour afzender gaat om in de mond alsnog goed voorbereid te worden op de rest van de spijsvertering. De maag en darmen hebben geen tanden. Dus het kauwen moet toch echt in de mond plaatsvinden. Een maaltijd heet niet voor niets een MAALtijd. Er moet gemaald worden, er moet gekauwd worden, er moet ingespeekseld worden.

Toen mijn kinderen aan vast voedsel toe waren, liet ik ze dat zelf ontdekken. De Rapley-methode heet dat. Ze leerden zo al hun zintuigen gebruiken en ‘beten’ zelf stukjes af van de groente of het fruit. Iedereen om ons heen bekeek dit met grote angst: “Oh, als hij zich maar niet verslikt!” Dit is alleen bij de oudste één keer gebeurd en hij leeft nog, want de kokhalsreflex trad in werking en het kwam gewoon terug. Niks aan de hand.

Maar de meeste mensen eten veel te snel en te veel, waardoor deze reflexen compleet afgestompt zijn. Dit geldt niet alleen voor volwassenen, maar ook voor kinderen. Ik denk met pijn in mijn hart terug aan de tijd dat ik de kinderen aanspoorde om snel door te eten, omdat ik op tijd op mijn werk moest zijn. Hiermee heb ik die reflexen een beetje om zeep geholpen en het is lastig gebleken om die weer aangeleerd te krijgen. Ga maar tegen een 2-jarige zeggen dat hij goed moet kauwen…

Basisregels voor op de juiste manier eten

We eten vaak even snel, voordat we naar ons werk racen. Of we eten onderweg in de auto naar ons werk. We eten achter de computer of voor de tv. We eten, terwijl we de krant lezen en een bakkie koffie drinken. We eten al kletsend in gezelschap, converserend over allerlei moeilijke onderwerpen. We werken van alles weg zonder aandacht te hebben voor wat we eten. Zonder te kijken, ruiken, proeven. Zonder te genieten. Hap, slik, weg. We weten niet eens wat we gegeten hebben, laat staan hoeveel. En dat maakt ons ziek, vroeg of laat.

Auto eetgewoonte

Een populair gezegde is ‘je bent wat je eet’. Minder bekend is ‘je bent wat je opneemt’. Dat laatste is precies waar het om gaat. Hoe moeilijk of makkelijk maak je het je darmen om je eten om te vormen tot voeding: voedsel + vertering = voeding. De spijsvertering begint in de mond.

De volgende regels heb ik niet bedacht. De Oostenrijkse arts F.X. Mayr heeft ze bedacht en ik kan het er alleen maar mee eens zijn.

  • Neem de tijd! Ten minste een half uur.
  • Zorg voor een aantrekkelijk gedekte tafel
  • Eet langzaam, behaaglijk genietend en relaxed.
  • Neem alleen kleine hapjes in je mond.
  • Kauw zorgvuldig en speeksel elk hapje in. Goed gekauwd is al half verteerd.
  • Proef elk hapje tot het laatste kruimeltje.
  • Richt je helemaal op het eten. Onttrek je aan alles wat afleiding of verstoring kan betekenen (krant, discussies, tv, pc)
  • Zorg voor een goed gebit dat op de juiste manier kan kauwen. Een passend kunstgebit is beter dan slechte tanden.

Als je op deze manier eet, kunnen je reflexen en zintuigen zich herstellen. Je weet dan wanneer het eten klaar is om naar je maag vervoerd te worden en je weet wanneer je genoeg hebt gehad. Heb je wel eens oprispingen na de maaltijd? Dat is een signaal van je lichaam om je te vertellen dat je je MAALtijd niet goed genuttigd hebt.

Je kunt gezond eten wat je wilt, maar als je die gojibessen niet goed fijn maalt, geef je je darmen extra werk te doen. Dus naast goede voeding is herstel van deze reflexen het belangrijkste wat je kunt doen op weg naar optimale gezondheid.

Hoe eet jij?

2 Comments

  • mirjam

    1 april 2013

    Helemaal waar….en meteen o zo moeilijk! Ik vind het erg moeilijk om op tijd te stoppen met eten, en eet dus vaak te veel. Maar ik ben me er nu wel steeds van bewust DAT ik het doe, dus dat is vast een stap in de goede richting. Ik ga dit artikel af en toe herlezen 🙂 Bedankt, Jenaida!

    • Jenaida

      1 april 2013

      Bewustzijn is inderdaad de eerste stap. “Old habits die hard”, maar “repetition is the mother of skill”. Dus jezelf eraan blijven herinneren, dan ontstaat er vanzelf een nieuwe gewoonte.