Is artrose gewoon een onvermijdelijk ouderdomsprobleem?

Tijdens mijn tijd in de huisartspraktijk kreeg ik regelmatig oudere mensen met gewrichtsklachten op het spreekuur. Op nummer 1 stond dan altijd artrose als waarschijnlijkheidsdiagnose. Vaak liet ik dan een röntgenfoto maken. Daar was dan op te zien dat er inderdaad sprake was van artrose, gewrichtsslijtage. Het kraakbeen is weggesleten en de botten in het gewricht schuren tegen elkaar aan en dat doet pijn. Met een recept voor één of andere pijnstiller en de boodschap dat er niks aan te doen was, verlieten patiënten mijn spreekkamer. Ik heb altijd aangenomen dat artrose nou eenmaal bij het ouder worden hoorde, maar gelukkig is dat niet het geval.

Gewrichten

Ons lichaam heeft heel veel gewrichten. Zonder gewrichten zou bewegen best wel een groot probleem worden. Dat gaat niet, of je moet overal heen rollen ofzo. Zie je het al voor je? Zelfs rollen is moeilijk zonder gewrichten.

Geen artrose zonder gewrichten

Een gewricht is een overgang tussen twee botten. Ze zijn gemaakt om ten opzichte van elkaar te kunnen bewegen (met uitzondering van de schedelbotten) en steun te bieden. Er bestaan verschillende soorten die meer of minder beweeglijk zijn: vergelijk de beweeglijkheid van je schedelbotten met die van je schouder. Bij artrose gaat het voornamelijk om de beweeglijke gewrichten, zoals de knieën, heupen, maar ook vingers en polsen.

Gezonde beweeglijke gewrichten bestaan uit een laagje kraakbeen ter bescherming van de botten, synoviaal vocht (stroperige vloeistof in het gewricht) en een slijmvlieslaagje (synovium) om het vocht heen.

Kraakbeen

Gewrichten bevatten kraakbeen om schokken te dempen. Kraakbeen is een sponsachtig bindweefsel, dat flexibel is. Kraakbeen bestaat uit collageenvezels, proteoglycanen en elastinevezels. De verhouding tussen deze drie bepaalt het type kraakbeen. Kraakbeen bevat geen bloedvaten. Dat maakt dat beschadigd kraakbeen heel lang nodig heeft om te herstellen. Dat is de reden dat op den duur artrose kan ontstaan: schade op schade op schade en te weinig tijd om volledig te herstellen.

Vitamine C

Vitamine C is van levensbelang voor de vorming van collageen. De meeste dieren en planten kunnen zelf vitamine C produceren, maar de mens niet. Evolutionair gezien heeft dit nut gehad, maar in de evolutie kregen we genoeg vitamine C binnen met onze voeding. Nu is dat echter niet meer het geval. Te weinig vitamine C betekent sowieso problemen met al je bindweefsel, ook van je bloedvaten!

Scorbutus is de medische naam voor scheurbuik. Scheurbuik is een ziekte waar eeuwen geleden veel zeelieden aan overleden door een tekort aan vitamine C tijdens de vaart. De bloedvaten van deze mensen gingen simpelweg stuk, omdat er te weinig vitamine C was om fatsoenlijk collageen te maken. Toen vitamine C werd ontdekt, kreeg het de naam zuur tegen scheurbuik, oftewel ascorbinezuur.

Dus een tekort aan vitamine C zorgt voor minder goed kraakbeen en draagt zo bij aan het ontstaan van artrose.

Proteoglycanen

Dit lijkt een moeilijk woord, maar laten we het ontleden: proteo van proteïne (eiwit) en glycaan van glucose. Dus proteoglycanen zijn een verbinden tussen eiwitten en glucose. Om iets preciezer te zijn is een proteoglycaan een eiwit met daaraan één of meerdere glucosamineglycanen (GAGs). In glucosamineglycaan herken je opnieuw glucose en amine oftewel een aminozuur (bouwstof van eiwitten). Om goed GAGs en proteoglycanen te kunnen maken, moet je dus wel genoeg glucose en aminozuren hebben. Voor de meeste mensen is glucose niet zo’n probleem, maar eiwitten zijn een ander verhaal.

Dan zijn we er echter nog niet, want glucose is toch wel een probleem. Als je continu te veel glucose eet, raken je voorraden vol en heeft je lichaam er op een gegeven moment genoeg van. Je cellen worden dan minder gevoelig voor insuline, waardoor glucose minder goed opgenomen kan worden. Dus insulineresistentie, door onze voeding, heeft alles te maken met het ontstaan van artrose.

Water

Die proteoglycanen zijn een soort borsteltjes in het kraakbeen. Ze hebben een negatieve elektrische lading. Water is positief geladen en wordt aan deze borsteltjes gebonden, wat het kraakbeen zijn soepelheid geeft. Bij bewegen wordt het water uit de borsteltjes geperst. De negatief geladen borsteltjes raken elkaar dan aan en stoten elkaar af, waardoor het kraakbeen weer in zijn oorspronkelijk vorm terugspringt en opnieuw water naar binnen wordt gezogen. Het is dus precies als een spons die je uitknijpt.

Proteoglycanen

Wat gebeurt er met een spons, als je die weken op het aanrecht laat liggen? De spons droogt uit en als je er dan in knijpt, kruimelt ‘ie uit elkaar. Hetzelfde gebeurt met kraakbeen, als het niet voldoende water krijgt. Als je niet beweegt, kan het water in het kraakbeen niet ververst worden. Dit betekent dat de kwaliteit van het kraakbeen achteruit gaat. Het ontstaan van artrose is dan slechts een kwestie van tijd.

Een zuur lichaam en artrose

Een zuur lichaam is een ziek lichaam. Dat geldt op alle fronten. Verzurende voedingsmiddelen zijn onder andere alle dierlijke producten en granen. Dus ja, het oerdieet bevat ook verzurende voedingsmiddelen, maar als het goed is, eet je daar tegenover genoeg mineralen bevattende groenten om de boel te neutraliseren.

Even een beetje scheikunde. Een overschot aan waterstofionen (H+) zijn de oorzaak van een zuur lichaam. Je lichaam zal er alles aan doen om te voorkomen dat je bloed te zuur wordt, ook als dit ten koste van andere functies gaat. Die negatief geladen proteoglycanen zijn een hele handige plek om die H+-ionen op te bergen. Probleem is dan wel dat er minder plek is om water te binden. Daardoor verliest het kraakbeen zijn elasticiteit. Als de zuur-basebalans niet hersteld wordt, leidt dat tot artrose.

De Schijf van Vijf en artrose

Met zijn enorme hoeveelheden graan en melk en slechts 200 gram groenten per dag is eten volgens de Schijf van Vijf vragen om problemen. Daar komt nog bij dat op alcohol na alle dranken meetellen voor de dagelijks aanbevolen vochtinname. Ook verzurende melkproducten en waterafdrijvende koffie horen hierbij. Voor gewoon water blijft dan maar weinig over.

Volgens de Schijf van Vijf heeft een volwassene dagelijks niet meer dan 125 gram vlees, vis, eieren en kip nodig. En daar vallen melkproducten, vleeswaren en vleesvervangers ook nog onder. Bonen horen er ook bij als eiwitbron, maar de meeste bonen zijn ook verzurend.

Eiwit is de belangrijkste bouwstof van je lichaam. Alles wordt gemaakt van eiwitten: spieren, immunoglobulines, hormonen, etc. Proteïne het Griekse woord voor eiwit. Het betekent eerste voedingsmiddel. Zo belangrijk is het dus en dat weten we al eeuwen. Hoe moet je lichaam al die dingen met eiwitten doen en proteoglycanen vormen, als je dagelijks nog geen 40 gram binnenkrijgt? Niet dus.

Wat kun je zelf doen om artrose te voorkomen?

  1. Zorg dat je lichaam minder zuur wordt: eet veel meer groente (mineralen) en minder/geen graan- en melkproducten.
  2. Drink water. Dit houdt het kraakbeen soepel en bevat ook mineralen.
  3. Gebruik extra vitamine C of eet dagelijks 20 sinaasappels. Dat laatste is een grapje.
  4. Beweeg: het liefst krachttraining, een beetje pijn mag best. Ook de dagelijkse taken horen bij bewegingsvormen. Wandel en pak wat vaker de fiets. Beweeg!
  5. Eet voldoende goede eiwitten. Vlees en vis hebben we altijd gegeten. Dus blijf dat vooral doen, maar eet daar tegenover genoeg groente.
  6. Zorg dat je niet meer insulineresistent bent of wordt. Oftewel hou op met die enorme hoeveelheden koolhydraten. Hou het bij koolhydraten uit fruit en groenten.

Als je al artrose hebt, ben je nog niet verloren. Bovenstaande adviezen gelden dan net zo goed, maar kraakbeen heeft een enorm lange hersteltijd. Je moet dus niet verwachten dat dit binnen een paar weken opgelost is. Dit kan maanden en maanden duren, misschien wel jaren. Je moet de adviezen wel opvolgen. Dit kan pijnlijk en moeilijk zijn, maar de rest van je leven pijnstillers slikken en moeilijk kunnen bewegen lijkt mij nog pijnlijker.

Hoe staat het me jouw gewrichten?

6 Comments

  • Veronique

    23 maart 2013

    Ik zie ook veel cliënten met artrose van de dokter komen, die zeggen; je moet er maar mee leren leven. Gelukkig zijn er toch nog mogelijkheden om het herstel te activeren. Al duurt het wel lang, soms. Volhouden is een uitdaging. Zowel met de voeding als het bewegen.

  • Jolanda Stoppels

    18 juli 2013

    Spelt bij gewrichtsklachten; Glucosamineglycanen

  • Filip Bliss-Magazine

    3 september 2013

    Mooi geschreven! En vooral juist als je de raadgevingen in de praktijk volgt! Maximum 1 maal per dag koolhydraten uit graan, pasta, aardappelen is al meer dan voldoende!

  • N wiik arnesen

    9 april 2014

    Als er eentje keurig leeft ben ik het tja niet roken niet drinken altijd gesport iedere dag !
    Toch artrose en een totale heup – in sept de tweede. Snik.Ik zou alles willen doen om het proces te stoppen. Ja ook die 20 sinaasappels per dag !!

  • Ellen Ligtenberg

    14 juli 2014

    Ik heb al een aantal jaren artrose. Gebruik zins kort vit c
    Beweging heb ik genoeg, door fietsen en sport.
    Volgen de maand krijg ik een spuit in mijn linker knie.
    En hoop ik jaren mee verder te gaan.

  • Claire

    11 april 2015

    Goed artikel! Vitamine c wist ik niet, en de andere tips eigenlijk ook niet. Bij dr Vogel kan je een mooi tijdschrift aanvragen over reuma. Ook een aanrader. Ik ga met mijn man maar eens een stappenplan maken om alle tips in ons leven te integreren. Nogmaals dank voor je goede blog!
    Groet, Claire, zwolle